تعریف سواد از نگاه سازمان یونسکو 📌 آپدیت شد

تعریف سواد از نگاه سازمان جهانی یونسکو
4.6
(13)

تعریف سواد از نظر سازمان جهانی یونسکو دائما در حال تغییر بوده است. تاکنون 4 تعریف اساسی برای سواد در جهان اعلام شده است که همگی از طرف یونسکو بوده است.

با مطالعه این مقاله مطمئن هستم آنچه قبلا راجع به باسواد بودن یا بی سواد بودن در ذهنتان بوده است تغییر خواهد کرد.

تعریف سواد از آنچه ما در ذهن خود داریم فرسنگها فاصله دارد. ما تعریف سواد را فقط توانایی خواندن و نوشتن می دانستیم ولی ما راه را اشتباه رفته ایم. 4 تعریف اصلی سواد در ادامه به تفصیل آمده است:

سال‌ها دل طلب جام جم از ما می‌کرد، وآنچه خود داشت ز بیگانه تمنا می‌کرد.

گوهری کز صدف کون و مکان بیرون است، طلب از گمشدگان لب دریا می‌کرد.

” غزل شماره 143 دیوان حافظ “

سالهاست که ایرانیان تعریف سواد را از طریق بزرگان علم و فرهنگ خود شنیده اند و زمزمه کرده اند ولی توجه چندانی به آن نکرده اند.

جدیدترین تعریف از سواد را قرن ها پیش، سعدی شیرازی در گلستان بیان کرد و یونسکو تازه در قرن 21 به آن رسیده است و همان حرف ها را به زبان خودش بیان کرده است.

سعدی شیرازی می فرماید:

« دو کس رنج بیهوده بردند و سعی بی فایده کردند: یکی آن که اندوخت و نخورد، و دیگر آن که آموخت و عمل نکرد.

علم چندان که بیشتر خوانی. چون عمل در تو نیست نادانی

نه محقق بود نه دانشمند، چارپایی بر او کتابی چند

آن تهی مغز را چه علم و خبر، که بر او هیزم است یا دفتر »

باسواد کسی است که بتواند از خوانده‌ها و دانسته‌های خود، تغییری در زندگی خود ایجاد کند “. این جدیدترین تعریف یونسکو از سواد است. یونسکو آخرین تعریف خود از سواد را به 3 تعریف قبلی اضافه کرده است ولی  قبلی ها را حذف نکرده است.

شاید جالب باشد بدانید که جهان آنچنان در حال تحول است که در طی یک قرن، چهار بار تعریف سواد تغییر کرده است و بعضی از ماها هنوز در اولین تعریف آن گیر کرده ایم و حاضر نیستیم نظرمان را تغییر بدهیم و یک قدم به سمت تعریف های بعدی گام برداریم.

با تعریف جدیدی که یونسکو ارائه کرده است، فرد باسواد کسی است که توانایی تغییر (Change) را دارد. در این تعریف، باسواد کسی است که بتواند با آموخته‌هایش، تغییری در زندگی خود  ایجاد کند. البته از نظر من بعنوان نویسنده ی “مجله خبری کسب و کار”، کسی که بتواند در زندگی خود و دیگران تغییر ایجاد کند باسواد است.

 

من حمیده نجاران هستم. مترجم، مربی و مدرس دوره های کارآفرینی و توسعه فردی
در مجله خبری کسب و کار به شما کمک می‌کنم تا با یادگیری اصول مدیریت و کارآفرینی، زندگی شخصی و کسب و کار بهتری داشته باشید.

این مطلب را هم بخوانید:  21 ایده بزرگ برای شروع یک کسب و کار کوچک

 

تعریف سواد از ابتدا تا امروز:

 اولین تعریف با سواد بودن : توانایی خواندن و نوشتن

✅ اولین تعریفی که از سواد در اوایل قرن بیستم ارائه شد، صرفا به توانایی خواندن و نوشتن زبان مادری ختم می شد. طبق این تعریف، فردی با سواد محسوب می‌شد که توانایی خواندن و نوشتن زبان مادری خود را داشته باشد.

دومین تعریف سواد : توانایی خواندن و نوشتن بعلاوه ی یاد گرفتن رایانه و یک زبان خارجی

✅ در اواخر قرن بیستم، سازمان ملل تعریف دومی از سواد را ارائه کرد. در این تعریف جدید، علاوه بر توانایی خواندن و نوشتن زبان مادری، توانایی استفاده از رایانه و دانستن یک زبان خارجی هم اضافه شد. بدین ترتیب به افرادی که توان خواندن و نوشتن، استفاده از رایانه و صحبت و درک مطلب به یک زبان خارجی را داشتند، باسواد گفته می شد.

سومین تعریف سواد :توانایی خواندن و نوشتن بعلاوه ی یاد گرفتن رایانه و یک زبان خارجی به اضافه ی ۱۲ نوع سواد متفاوت :

انواع سواد از نگاه یونسکو

✅ سازمان ملل در دهه دوم قرن ۲۱، باز هم در مفهوم سواد تغییر ایجاد کرده است. در تعریف سوم، کلا ماهیت سواد تغییر کرده است. در این تعریف، مهارت‌هایی اعلام شده که داشتن آن توانایی‌ها و مهارت‌ها مصداق باسواد بودن قرار گرفته است. بدین ترتیب شخصی که در یک رشته دانشگاهی موفق به دریافت مدرک دکترا می شود، حدود ۵ درصد با سواد است.

مهارت‌های تعریف سوم سواد عبارتند از:

۱- سواد عاطفی :توانایی برقراری روابط عاطفی با خانواده و دوستان

۲- سواد ارتباطی : توانایی برقراری ارتباط مناسب با دیگران و دانستن آداب اجتماعی و آداب معاشرت

۳- سواد مالی : توانایی مدیریت مالی خانواده، دانستن روش‌های پس‌انداز و توازن دخل و خرج

۴- سواد رسانه‌ای : این که فرد بداند کدام رسانه معتبر و کدام نامعتبر است و توانایی حضور مناسب و موثر در شبکه های اجتماعی

۵- سواد تربیتی : توانایی تربیت فرزندان به نحو شایسته

۶- سواد رایانه‌ای : دانستن مهارت‌های استفاده از رایانه و بکار بردی آنها در راه رسیدن به اهداف و استفاده از فضای وب

۷- سواد سلامتی : دانستن اطلاعات مهم درباره تغذیه سالم و کنترل بیماری‌ها

۸- سواد نژادی و قومی : شناخت نژادها و قومیت‌ها بر اساس احترام و عدم تبعیض

۹- سواد بوم شناختی : دانستن راه‌های حفاظت از محیط زیست.

۱0- سواد تحلیلی : توانایی شناخت، ارزیابی و تحلیل نظریه‌های مختلف و ایجاد استدلال‌های منطقی بدون تعصب و پیش فرض.

۱۱- سواد انرژی : توانایی مدیریت مصرف انرژی.

۱۲- سواد علمی : علاوه بر سواد دانشگاهی، توانایی بحث یا حل و فصل مسائل با راهکارهای علمی و عقلانی مناسب.

از آن جا که با سواد بودن به یادگیری این مهارت‌ها وابسته شده است، قاعدتا سیستم آموزشی کشورها هم باید متناسب با این مهارت‌ها، تغییر رویه می‌داد که متاسفانه فعلا سیستم آموزشی کشور ما، هنوز هیچ تغییری در زمینه آموزش مهارت‌های فوق نکرده است.

این مطلب را هم بخوانید:  ایده های پولساز صنعت غذا در ایران | ✅ 20 ایده تازه

چهارمین ‌و جدیدترین تعریف: علم با عمل معنا می‌شود :

✅ به تازگی «یونسکو» یک بار دیگر در تعریف سواد تغییر ایجاد کرد. در این تعریف جدید، توانایی ایجاد تغییر، ملاک با سواد بودن قرار گرفته است، یعنی شخصی با سواد تلقی می‌شود که بتواند با استفاده از خوانده‌ها و آموخته‌های خود، تغییری در زندگی خود ایجاد کند.

✅ در واقع، این تعریف مکمل تعریف قبلی است؛ چراکه، صرفا دانستن یک موضوع به معنای عمل به آن نیست. در صورتی که مهارت‌ها و دانش آموخته شده باعث ایجاد تغییر معنادار در زندگی شود، آن گاه می‌توان گفت این فرد، انسانی با سواد است.

 

مطالب زیر در آپدیت جدید به مقاله بالا اضافه شده است:

آخرین تعریف یونسکو از سواد که از سال 2023 به بعد مطرح شده است :


سواد، تداوم یادگیری و مهارت در خواندن، نوشتن و استفاده از اعداد در طول زندگی است و بخشی از مجموعه بزرگتری از مهارت هاست که شامل مهارت های دیجیتال، سواد رسانه ای، آموزش برای توسعه پایدار و شهروندی جهانی و همچنین مهارت های انجام شغل خاص است.

 

روز جهانی سوادآموزی چه روزی است؟

از سال 1967 روز 8 سپتامیر را بعنوان روز جهانی سوادآموزی نامگذاری کرده اند. جشن‌های روز جهانی سوادآموزی هر ساله در سراسر جهان برگزار می‌شود تا اهمیت سوادآموزی را به‌عنوان یک امر دارای کرامت و یکی از حق های بشری به مردم یادآوری کند و دستور کار سوادآموزی را به سمت جامعه‌ای باسوادتر و پایدارتر پیش ببرد.

آیا سواد در پیدا کردن شغل تاثیر دارد؟

اگر پایین ترین سطح سواد را در نظر بگیریم که توانایی خواندن و نوشتن است، مسلماً یکی از عوامل مهم در تعیین رشته شغلی یک فرد است. برای کسانی که می توانند بخوانند و بنویسند، دامنه مشاغل ممکن است بیشتر باشد و حتی بعضی مشاغل پردرآمد نیز در دسترس هستند. ولی برای کسانی که بی سواد هستند، گزینه های شغلی محدودتر است و گاهی حتی مشاغل با حداقل دستمزد نیز بهمی سختی پیدا می شود.

نرخ باسوادی جهانی بالاست. نرخ باسوادی برای همه مردان و زنانی که حداقل 15 سال دارند 86.3 درصد است. نرخ باسوادی مردان 15 ساله و بالاتر 90 درصد است، در حالی که زنان کمی عقبتر هستند و 82.7 درصد هستند.

کشورهای توسعه یافته تقریباً همیشه دارای نرخ باسوادی بزرگسالان 96 درصد یا بیشتر دارند. در مقابل، کشورهای کمتر توسعه یافته متوسط ​​نرخ باسوادی حدود 65 درصد بوده است.

مقایسه قطعی سواد بین کشورها دقیق نیست و عمدتاً به دلیل دو عامل دچار اشتباه است.

1- بسیاری از کشورها هر سال سواد خود را گزارش نمی کنند.

2- بسیاری از کشورها تعاریف متفاوتی از سواد دارند.

در جدول زیر که از سایت معتبر https://worldpopulationreview.com استخراج شده است تعدادی از کشورهای با نرخ باسوادی از 100% تا 19% را می بینیم. نکته خیلی مهم اینکه اکثر کشورهای آسیای میانه که در قسمت شمال شرقی ایران قرار دارند، نرخ باسوادی همتراز با کشورهای توسعه یافته اروپایی دارند و اکثر کشورهای آفریقایی در انتهای جدول قرار دارند و دچار فقر سواد هستند.

این مطلب را هم بخوانید:  7 دلیل استخدام کارمند مسلط به زبان خارجی

نکته جالبتر اینکه کشور ایران با حدود 87% نرخ باسوادی، در رتبه 145 جهان و در نیمه پایین جدول قرار گرفته است.

 

نرخ باسوادی در کشورهای دنیا
نرخ باسوادی در کشورهای دنیا

دانلود جدول

رابطه فقر و سواد:

فقر یکی از عوامل تاثیرگذار بر بی سوادی است و متاسفانه در کشورها و مناطق فقیر دنیا، دسترسی به آموزش و سوادآموزی بسیار سخت است. علاوه بر این، گاهی اوقات حتی زمانی که در آن منطقه فقیر دنیا تحصیل در دسترس باشد، ممکن است خانواده برای بقای خود به فرزندانش نیاز داشته باشد که به جای رفتن به مدرسه، کار کنند و درآمد کسب کنند. بیشتر کشورهایی که کمترین سطح سواد را دارند در جنوب آسیا ، غرب آسیا و جنوب صحرای آفریقا قرار دارند . مناطقی که اکثر فقیرترین کشورهای جهان را نیز شامل می شود.

رابطه بین جنسیت و سواد:

همچنین یک شکاف جنسیتی در سواد وجود دارد: از حدود 781 میلیون بزرگسال در سراسر جهان که نمی توانند بخوانند یا بنویسند، نزدیک به دو سوم آنها زن هستند. این نابرابری به‌ویژه در کشورهای کمتر توسعه‌ یافته قابل‌ توجه است، که در آن‌ها اغلب انتظار می‌رود که زنان در خانه بمانند و از خانه و کودکان مراقبت کنند در حالی که مردان به سر کار می‌روند. کشورهای توسعه‌ یافته جهان نرخ باسوادی بسیار بالاتری دارند و شکاف‌های کوچک‌تری (در صورت وجود) بین جنسیت‌ها دارند.

مزایای سواد چیست؟

  1. سواد افراد را از فقر خارج می کند.
  2. سواد باعث بهبود و توسعه جامعه می شود.
  3. سوادآموزی باعث توسعه بهداشت می شود و منجر به کاهش میزان مرگ و میر می شود.
  4. سوادآموزی زنان و دختران خانه نشین را توانمند می کند.
  5. سواد تأثیر مثبتی بر رشد اقتصادی جامعه دارد.

آیا سواد بخشی از زبان است؟


اگرچه زبان و سواد دو مهارت متفاوت هستند، اما ارتباط نزدیکی با هم دارند. زبان، توانایی استفاده و درک کلمات یا نشانه های گفتاری است و مربوط به ایده هایی است که از فردی به فرد دیگر منتقل می شود و سواد، توانایی استفاده و درک کلمات نوشته شده یا علائم دیگر به منظور برقراری ارتباط است.

رابطه سواد و افزایش ضریب هوشی:

سواد داشتن باعث افزایش ضریب هوشی می شود زیرا قرار گرفتن در معرض واژگان از طریق خواندن کتاب و مجله و مقاله و … باعث افزایش دانش و رشد تدریجی ضریب هوشی می گردد. متخصصان معتقدند مهارت‌های خواندن اگر از کودکی تقویت شود ممکن است به معنای هوش بالاتر در بزرگسالی باشد.

منابع:
https://worldpopulationreview.com
https://bells.ir
https://eclkc.ohs.acf.hhs.gov

میانگین امتیاز : 4.6 / 5. تعداد آرا : 13

8 دیدگاه برای “تعریف سواد از نگاه سازمان یونسکو 📌 آپدیت شد

  1. شایان گفته:

    سلام
    من فکر نمی کردم توی این مدت کوتاه تعریف سواد اینقدر عوض شده باشه.
    بهرحال ممنون از مقاله خوبتان

  2. رسول دانایی گفته:

    با سلام و تشکر از مطلب آموزندتان بنظر من یک سواد دیگر هم وجود دارد و آنهم سواد بقا در ایران است که چطوری بره نباشی که دریده بشی و گرگ باشی و بدری…
    ممنون

    • حمیده نجاران گفته:

      آقای رسول دانایی عزیز با سلام خیلی خلاصه خدمت شما عرض کنم در تمام دنیا هم گرگ هست و هم بره. همانطور که از فامیل شما برداشت می شود برای دریده نشدن باید دانایی خودتان را بالا ببرید و این کار با مطالعه میسر می شود و بس.
      ممنون از نظر شما

    • حمیده نجاران گفته:

      سلام جناب آقای عاملی
      ممنون از اینکه این سایت رو پیگیری می کنید و نظرتون رو اعلام می کنید.
      لطفا در مورد بقیه مقالات هم اگر نطری دارید اظهار نظر بفرمایید.
      با تشکر
      حمیده نجاران

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *